Bastiaan de Recht Dressage2learn Harmonie in het rijden

Ontspanning, inspanning in harmonie en expressie

Spanning in het rijden. Is dat altijd slecht?

Ontspanning is een van de meest gebruikte termen uit de paardensport. Je zit ook het liefste op een ontspannen paard. Toch is er enige aanspanning nodig in het lijf van het paard én de ruiter. Anders zou je alle twee letterlijk op de grond liggen. Daar kom je de baan niet mee rond. Wat bedoelen we met de termen: Inspanning, ontspanning en wat betekent dit voor de harmonie en expressie?

Bastiaan de Recht harmonie en ontspanning in het rijden

Inspanning en ontspanning

Zodra we op een paard gaan zitten moet het paard een inspanning leveren. Ook als het paard stil staat moet het paard altijd spieren in zijn lijf aanspannen om het ruitergewicht te dragen. Paardrijden is daarom in elke vorm een inspanning voor ieder paard. Ook als je een ontspannen rondje door het bos rijdt, levert jouw paard een inspanning. Je kunt dus nooit 100% ontspannen rijden. We willen in het rijden daarom altijd een combinatie van ontspanning en inspanning. Het vinden van een juiste balans hierin is essentieel.
Paardrijden is altijd en in elke vorm een inspanning voor ieder paard.
Spaanse pas Bastiaan de Recht Harmonie Dressage2Learn

Spanning

De term spanning klinkt negatief. Toch hebben we net vastgesteld dat een bepaalde inspanning noodzakelijk is. Een gezonde spanningsboog is ook nodig als jij je paard iets aan wil leren. Is er helemaal geen spanning en staat je paard te dromen, dan wordt het lastig om een nieuwe oefening in te zetten. Er is een verhoogde hartslag bij het paard nodig om te leren (Mengoli, et al 2014).
Er is bij paarden zelfs een correlatie tussen meer temperament en beter kunnen leren (Lansade, Simon 2010). De optimale spanning die nodig is om aan het werk te gaan ligt bij ieder paard anders. Soms moet je wat flegmatiekere paarden eerst meer uitdagen zodat ze zich wat meer inspannen. Dit kan je doen door bijvoorbeeld kort in tempo te schakelen. Wat meer spanning leidt in dit geval tot een betere oefening.
Denk hierbij ook eens aan paarden in de wei. Ieder gezond paard loopt constant tijdens het grazen. Ze zijn bijna altijd in beweging. Echt ontspannen op de grond liggen, dat doen paarden maar een paar minuten per dag. Daarin verschillen ze van de mens. Wij liggen wel 8 uur per etmaal zo goed als stil. Paarden zijn gemaakt om contant in een bepaalde aanspanning te fungeren. Het zijn echte topsporters!
Buiging Horse event Dressage2Learn Bastiaan de Recht

Aanspanning

Wanneer een paard loopt, gebruikt deze zijn spieren. Om het been naar voren te brengen moeten er spieren aanspannen. Tegelijkertijd moeten de spieren aan de andere kant ontspannen om de ruimte te geven zodat het been ook naar voren kan gaan. In iedere beweging is er sprake van aanspanning én ontspanning.
Zouden alle spieren tegelijk ontspannen dan is er niets gebeurd. Spannen alle spieren zich tegelijk aan, dan wordt er nergens ruimte gegeven om de beweging te maken en sta je ook nog steeds stil. Wederom gaat het om de samenwerking tussen de juiste aanspanning en ontspanning. Geen van beide overheerst, er is harmonie.
Langeteugel Bastiaan de Recht Dressage2Learn

Harmonie en samenspel

Harmonie is afgeleid van het Griekse woord harmottoo en betekent letterlijk samenvoegen. Het is een veelgebruikte term in de paardensport, een die we al voor 400 v.Chr. terug zien in de literatuur (Xenophon). Het duidt op een samenspel tussen ruiter en paard, waarbij beide fysiek en mentaal in balans zijn. We hebben te maken met twee individuen: de ruiter én het paard die zich beide individueel én samen ontwikkelen. Dat maakt het zo complex en interessant. De techniek van het rijden, ofwel het rijtechnische stukje kan houvast zijn in deze ontwikkeling. Het is een puzzel die voor beide partijen individueel moet klikken, op mentaal en fysiek vlak. En het moet in elkaar klikken om er samenspel van te maken. Dan werk je aan harmonie.
Bastiaan de Recht Dressage2learn Harmonie in het rijden

Expressie

We zijn waarschijnlijk allemaal begonnen met paardrijden omdat we verliefd zijn geworden op het samenspel. Op de harmonie tussen ruiter en paard. Samenspel vindt plaats in zowel ontspanning als aanspanning. In grote aanspanning kan er uitermate veel samenspel zijn. Bijvoorbeeld tijdens een strandrit in volle galop waarbij ruiter en paard vol inspanning in harmonie bewegen.

Als we het over expressie in het rijden hebben, dan zouden we bijna vergeten wat het woord voor niet paardenmensen  betekent: Expressie is jezelf emotioneel of gevoelsmatig uitdrukken. Je kunt als mens je gevoel uitdrukken via bijvoorbeeld mimiek, lichaamstaal, spraak, schrift of kunst. Wanneer we het hebben over de expressie van het paard, dan hebben we het over de lichaamstaal en het lichaamsgebruik door middel van inspanning en ontspanning van het lichaam. Expressie komt voort uit in- en aanspanning in balans met ontspanning. Een positieve expressie gaat altijd gepaard met souplesse energie en harmonie. Als een dans met je paard.

Harmonie Bastiaan de Recht Dessage2Learn

Een paard uit zich enkel fysiek, maar het is nog steeds een uitdrukking van gevoel. Heeft het paard fysiek ongemak, begrijpt het paard de ruiter niet of is de situatie onprettig, dan zal het paard dit ook uiten. Op dit moment vervalt de balans, er is meer aanspanning dan ontspanning. Of er is sprake van verspannen en geen sprake meer van harmonie.

Verspannen

We lenen de term verspannen uit het Duits, waarmee we overspannen of verkrampen bedoelen. Paarden die fysiek niet in staat zijn om te doen wat de ruiter verlangt, of het niet snappen zullen verspannen. De balans tussen inspanning en ontspanning is verloren. Wil je in deze situatie toch dat het paard net dat beetje extra geeft, dan kan dat nooit samen gaan met harmonie. Je bent dan aan het afdwingen, niet aan het samenwerken.

Toch komen we deze situatie allemaal wel eens tegen. Bijvoorbeeld in de proef wanneer de oefening op een letter moet gebeuren, ook al ben je er nog niet klaar voor. Op deze momenten kunnen jij en je paard verspannen. Als dit gebeurt is het belangrijk om terug te gaan naar de oorzaak van het probleem. Lees hier meer over in onze vorige blog over chaos in het rijden. Op het moment dat het presteren in de weg staat van de harmonie moet je jezelf afvragen wat belangrijker is: expressie of spektakel? Paarden die voor het spektakel worden gereden, zonder dat de fysieke en mentale balans op orde is, verspannen zich.

Een mooie rit vol energie en souplesse bevat een goede balans tussen aanspanning en ontspanning. Het rijden gaat met harmonie en het paard loopt met expressie. Doorrijden vanuit onbalans, waarbij de aanspanning niet meer terug gaat naar ontspanning kan nooit harmonieus zijn. Spektakel om de show, waarbij je voorbij gaat aan het mentale en fysieke kunnen van je paard gaat voorbij aan dátgene waar we allemaal naar op zoek zijn met onze paarden: Het rijden in harmonie met een paard dat als een danser vol expressie en energie met ons samenwerkt.

Harmonie in het Rijden Dressage2Learn Bastiaan de Recht

 

Wil je meer weten over balans, harmonie en trainingsconcepten? Bekijk de promo video van de module: Biomechanica en trainingsconcepten deel 1:

You need to install and activate the WooCommerce Shop Plugin to display WooCommerce Products

dressage2learn sale black friday

Chaos in het rijden (en de kracht van het gummen)

Stel, je leert met je paard een nieuwe oefening. Of je wilt een oefening verbeteren. Echter, hoe meer je oefent, hoe slechter het gaat en op een gegeven moment gaat het zelfs compleet de mist in. Je hebt complete chaos in het rijden.

 

Terug naar de techniek

Op dit soort momenten gebeurt er heel veel tegelijk. Wellicht is jouw paard over-ijverig en laat hij alle oefeningen die hij kent tegelijk zien. In paniek gaat alles door elkaar. Je voelt onder je een hoop gebeuren waar je niets mee kan. De frustratie loopt op: dit vroeg je toch immers allemaal niet!

Of je paard is een binnenvetter en reageert nergens meer op. Hoe moet je nu die oefening rijden? Of, wellicht heb jij een paard dat met stress om gaat, door enkel nog als de bliksem door de baan te gaan. Hulpen komen niet meer door.

Dan is het tijd om terug te grijpen naar de techniek van de oefening. Wat is de wenselijke positie van de benen en van het lichaam van het paard in de oefening? Bekijk de situatie eens van de andere kant: Wat gaat er wel goed? Ga je te hard: voorwaartse drang in orde. Super! Laat je paard 100 dingen zien maar niet de juiste oefening: Wat een werkwilligheid! Wellicht zit er in alle chaos wel één been op de juiste plek. Super. Dan is dat jouw aanknopingspunt.

Bastiaan de Recht Dressage2learn

Acceptatie in het rijden

Jij als als trainer van je paard, bent degene die terug kan naar de rust en het overzicht. Dit begint met acceptatie van de situatie. Accepteer de situatie en werk vanuit wat er wél goed gaat.

Wat er nu gebeurt is niet iets wat jouw paard ‘verzint’. Het is het gevolg van jouw training, de fysieke en mentale gesteldheid van je paard en jouw eigen handelen. Bedenk welke voorwaarden er nodig zijn voor de oefening, en ga na of die voorwaarden ook echt aanwezig zijn.

Chaos is niet iets wat jouw paard ‘verzint’. Het is het gevolg van jouw training, de fysieke en mentale gesteldheid van je paard en jouw eigen handelen. – Bas de Recht

Basisvoorwaarden van de oefening

In de oefeningen tot het L2 gaan we er vanuit dat je paard los door het lijf gaat, in een constant tempo. Je rijdt je paard naar de hand toe. Dit moet in iedere oefening in tact blijven. Lukt dat? Dan kan je weer een stapje verder. Daarna gaan we aan de verzameling denken. Begin je zonder voorbereiding ineens aan een Z oefening, dan kun je chaos verwachten. Ga altijd terug naar de basisvoorwaarden. Blijf vanuit ontspanning en controle een figuur of oefening rijden. Niet op goed geluk en overleven. En weet: waaruit is de oefening opgebouwd? Soms is het goed de oefening eerst vanaf de grond te trainen. 

Taak van de instructeur

Dressage2learn Hoefslag masterclass Bastiaan de Recht

Een instructeur die alleen maar roept wát je moet doen, zonder te zeggen hoe je het moet doen is niet voor iedereen weggelegd. De meeste van ons hebben het nodig dat een oefening in stukjes opgedeeld wordt en dat elk stukje klopt. Op deze manier blijft de instructeur de voorwaarden controleren. Zo kom je tot de oorzaak van het probleem. Ligt het bij de ruiter? Is er stress, haast, irritatie of ligt de focus niet goed? Of is het de techniek van de hulp? Het kan natuurlijk ook bij het paard liggen, mentaal of fysiek. Zo kan je de problemen oplossen waar ze zitten en raak je niet verdwaald in de chaos van het geheel.

Gummen

Door de oefening op te knippen in stapjes, kun je in ieder stapje problemen oplossen. Dan ben je aan het gummen. Je gumt de chaos weg totdat het gewenste beeld overblijft. En bovenal, het juiste gevoel en de juiste beleving. Zodat de volgende keer als er chaos ontstaat zowel ruiter als paard daar op kunnen focussen. Dan zijn de kapstokjes gemaakt om verder op te borduren. In die herkenning is het makkelijker te ontspannen én te accepteren. Dat maakt de cirkel weer rond en vanuit hier kan je een oefening gaan verbeteren en perfectioneren.

Bonavia Piaffe Dressage2learn Biomechanica paard Bastiaan de Recht

Ruimte en overzicht in het rijden

Na alle frustratie weg te gummen kunnen we ontspannen. We focussen op het ruitergevoel. Vergeet in deze fase niet om ook eens een rondje te genieten. Het is jullie gelukt! Of je nu met een jong paard bezig bent, of met een schoolmaster traint: Het gaat om de mindset van de ruiter. Een mindset die open staat voor leermomenten en ‘problemen’ durft te zien als leermomenten.

Een instructeur of een coach zou je hier altijd in moeten ondersteunen en spiegelen. Een goede instructeur zou je de tools aan moeten bieden om een chaotische situatie op te knippen. Dat schept ruimte.

Het gaat bij paardrijden niet enkel om talent. Het gaat om doorzettingsvermogen, passie en de wil om het leerproces eigen te maken en te willen blijven leren. In goede en in de slechte tijden.

Welke vormen van chaos herken jij? Heb je daar een goede oplossing voor? Laat het ons weten in de comments!

Hanna Bakker en Zenith Dressage2Learn Infocus